భారతీయ రైల్వే ఇంజిన్లు దేశానికి వెన్నెముక లాంటివి. కానీ వీటి నిర్వహణ వెనుక భారీ ఖర్చు దాగి ఉంది. ఒక కిలోమీటర్ దూరం ప్రయాణించడానికి ఒక వైపు ఎలక్ట్రిక్ ఇంజిన్ రూ. 130 ఖర్చు చేస్తే, మరోవైపు డీజిల్ ఇంజిన్ ఏకంగా రూ. 380 ఖర్చు చేస్తుంది. ఈ వ్యత్యాసాన్ని గమనించిన రైల్వే శాఖ, ఆర్థికంగా భారమైన డీజిల్ ఇంజిన్ల వినియోగాన్ని క్రమంగా తగ్గిస్తోంది. మనం రైలు ఎక్కినప్పుడు చూసే ఆ ఇంజిన్ వెనుక ఇంతటి ఇంధన గణాంకాలు ఉంటాయని చాలామందికి తెలియదు.
రైలు మైలేజీని నిర్ణయించే ప్రధాన అంశాల్లో అది మోసే లోడ్ ఒకటి. 24 ప్యాసింజర్ కోచ్లతో వెళ్లే రైలుకు ఒక రకమైన ఖర్చు అయితే, కిలోమీటర్ల పొడవు ఉండే గూడ్స్ రైళ్లకు అయ్యే ఖర్చు మరికొంత ఎక్కువగా ఉంటుంది. సాధారణంగా ఎలక్ట్రిక్ ప్యాసింజర్ రైలు కిలోమీటరుకు 20 యూనిట్ల విద్యుత్ను తీసుకుంటుంది. అదే గూడ్స్ విషయానికి వస్తే ఈ విద్యుత్ వినియోగం డబుల్ అవుతుంది. బరువు పెరిగే కొద్దీ ఇంజిన్ మీద ఒత్తిడి పెరిగి మైలేజీ తగ్గుతుంది. అందుకే రైళ్ల వేగం, లోడ్ మధ్య సమతుల్యత పాటించడం లోకో పైలట్లకు ఒక పెద్ద సవాలు.
డీజిల్ ఇంజిన్ చూడటానికి శక్తివంతంగా ఉన్నా, ఇంధన పరంగా ఇది చాలా ఖరీదైనది. ఒక కిలోమీటర్ నడవడానికి 4 నుంచి 6 లీటర్ల డీజిల్ తాగేస్తుందంటే దీని సామర్థ్యం ఎలాంటిదో అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఒకప్పుడు ప్రతిచోటా డీజిల్ ఇంజిన్లే రాజ్యమేలేవి, కానీ ఇప్పుడు కొన్ని ఎలక్ట్రిఫికేషన్ జరగని రూట్లకు మాత్రమే వీటిని పరిమితం చేశారు. డీజిల్ లోకోల వల్ల కేవలం ఖర్చు మాత్రమే కాదు, వాతావరణ కాలుష్యం కూడా పెరుగుతుంది. పాత కాలపు ఈ ఇంజిన్లు త్వరలోనే మనకు కేవలం మ్యూజియాల్లో మాత్రమే కనిపించే అవకాశం ఉంది. వీటి నిర్వహణ వ్యయం తగ్గించుకోవడమే భారతీయ రైల్వే ప్రధాన లక్ష్యం.
ఆధునిక భారతీయ రైల్వేల ఆశాదీపం ఈ ఎలక్ట్రిక్ ఇంజిన్లు. ఇంజిన్ ఒక కిలోమీటర్ ప్రయాణానికి కేవలం రూ. 130 మాత్రమే ఖర్చు చేస్తుంది, ఇది డీజిల్ ఇంజిన్తో పోలిస్తే ఎంతో తక్కువ. డీజిల్ లోకో పైలట్లకు ఇంధనం ఆదా చేస్తే రివార్డులు కూడా ఇచ్చేవారట, అంతగా ఇంధనం ప్రాముఖ్యత పొందింది. ఎలక్ట్రిక్ లోకోలు రావడంతో ఆ ఖర్చు ఆదా అవ్వడమే కాకుండా, ప్రయాణం కూడా నిశ్శబ్దంగా, వేగంగా సాగుతోంది. రైల్వే లైన్ల పైన ఈ విద్యుత్ తీగలు మన దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఊపిరి పోస్తున్నాయి. తక్కువ ఖర్చుతో ఎక్కువ దూరం ప్రయాణించాలనే రైల్వే వ్యూహానికి ఇవే కీలకం.
చివరగా, భారతీయ రైల్వేలు సాంకేతికతను అందిపుచ్చుకుంటూ మైలేజీ సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం వెతుకుతున్నాయి. రైల్వే నెట్వర్క్ అంతా విద్యుత్తో అనుసంధానం అవుతుంటే, డీజిల్ వల్ల వచ్చే కాలుష్యం, భారీ ఖర్చు మటుమాయం అవుతాయి. మన ప్రయాణం సురక్షితంగా, చవకగా ఉండాలంటే ఈ మార్పు తప్పనిసరి. ఎలక్ట్రిక్ ఇంజిన్లు కేవలం డబ్బును మాత్రమే కాదు, పర్యావరణాన్ని కూడా కాపాడుతున్నాయి. అందుకే ఇప్పుడు మనం ప్రయాణించే రైళ్లలో ఎక్కువ భాగం ఎలక్ట్రిక్ ఇంజిన్లే కనిపిస్తున్నాయి.
