మధ్యప్రదేశ్లోని మోరెనా జిల్లా సిహోనియా ప్రాంతంలో ఉన్న కాకన్మఠ్ దేవాలయం ఒక అద్భుతమైన చారిత్రక కట్టడం. సుమారు 115 అడుగుల ఎత్తులో ఉండే ఈ ఆలయంలో శివుడు కొలువై ఉన్నాడు. ఈ ఆలయానికి వెళ్లే దారి పొడవునా పురాతన స్తంభాలు, విరిగిన విగ్రహాలు రాళ్ల అవశేషాలు కనిపిస్తాయి. దీని నిర్మాణం ఇప్పటికీ చరిత్రకారులకు ఒక మిస్టరీగానే ఉంది. ఎందుకంటే ఈ ఆలయ నిర్మాణంలో ఎక్కడా సిమెంట్లు, గార లేదా సున్నం వంటి అంటుకునే పదార్థాలను ఉపయోగించలేదు. కేవలం రాళ్లను ఒకదానిపై ఒకటి అమర్చడం ద్వారానే ఇంత భారీ నిర్మాణాన్ని నిర్మించారు. అనేక ప్రకృతి వైపరీత్యాలు సంభవించినప్పటికీ, చుట్టుపక్కల ఉన్న చిన్న దేవాలయాలు కూలిపోయినా, ఈ ప్రధాన ఆలయం మాత్రం నేటికీ పటిష్టంగా నిలబడటం విశేషం.
చారిత్రక నేపథ్యం
చరిత్రకారుల పరిశోధన ప్రకారం, ఈ ఆలయాన్ని 11వ శతాబ్దంలో కచ్వాహా (కచ్ఛపఘాత) రాజవంశానికి చెందిన రాజు ‘కీర్తిరాజ్’ నిర్మించాడు. ఆయన భార్య కాకన్వతి శివుని గొప్ప భక్తురాలు. ఆమె కోరిక మేరకే ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించినట్లు చరిత్ర చెబుతోంది. రాణి పేరు మీదనే ఈ ఆలయానికి ‘కాకన్మఠ్’ అనే పేరు వచ్చింది. ఆ కాలంలో ఆధునిక సాంకేతికత లేకపోయినా, అంత భారీ రాళ్లను అంత ఎత్తుకు తీసుకువెళ్లి అద్భుతమైన శిల్పకళతో అలంకరించడం ఆనాటి శిల్పుల నైపుణ్యానికి నిదర్శనం. ఇక్కడ లభించిన అనేక అరుదైన శిల్పాలు కళాఖండాలు ప్రస్తుతం మ్యూజియంలలో భద్రపరచబడ్డాయి.
దెయ్యాలు నిర్మించాయనే పురాణ గాథ
ఈ ఆలయం గురించి ఒక ఆసక్తికరమైన జానపద కథ ప్రచారంలో ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని మనుషులు కట్టలేదని, శివుని ఆజ్ఞ మేరకు దెయ్యాలు ఒక్క రాత్రిలోనే నిర్మించాయని స్థానికులు చెబుతారు. తెల్లవారుజాము అవుతున్న సమయంలో ఎవరో పిండి విసురుతున్న శబ్దం వినిపించడంతో దెయ్యాలు పనిని అసంపూర్తిగా వదిలేసి వెళ్లిపోయాయని, అందుకే ఆలయ శిఖరం అసంపూర్తిగా కనిపిస్తుందని అంటారు. ఈ కథకు ఎటువంటి చారిత్రక ఆధారాలు లేనప్పటికీ, ఆలయంలోని రాళ్లు గాలిలో తేలుతున్నట్లు కనిపించడం వాటి అమరికలోని వింతైన శైలి ఈ రహస్యానికి మరింత ఊతాన్ని ఇస్తుంది.
ప్రస్తుత పరిస్థితి
కాలక్రమేణా వాతావరణ ప్రభావాల వల్ల ఆలయం కొంత శిథిలావస్థకు చేరుకున్నప్పటికీ, దాని గంభీరమైన రూపం మాత్రం చెక్కుచెదరలేదు. భక్తులు శివ దర్శనం కోసం ఇక్కడికి వస్తే, పర్యాటకులు చరిత్ర ప్రేమికులు దీని వింతైన వాస్తుశిల్పాన్ని చూడటానికి వస్తారు. ఈ ఆలయం కేవలం ఒక మతపరమైన ప్రదేశం మాత్రమే కాదు, మన పూర్వీకుల శిల్పకళా వైభవానికి ఒక సజీవ సాక్ష్యం.
కాకన్మఠ్ ఆలయం రహస్యాలు, పురాణ గాథలు అద్భుతమైన చరిత్ర కలగలిసిన ప్రదేశం. దెయ్యాల కథ అనేది జానపద విశ్వాసం అయినప్పటికీ, సున్నం లేదా సిమెంట్లు లేకుండా రాళ్లను పేర్చి నిర్మించిన ఈ కట్టడం నేటి ఆధునిక ఇంజనీర్లను కూడా ఆశ్చర్యానికి గురి చేస్తోంది.
