ప్రతి బిడ్డకు బాల్యంలో తల్లిదండ్రుల నుండి, ఇతరుల నుండి ప్రశంసలు గుర్తింపు ఎంతో అవసరం. కానీ కొందరికి చిన్నప్పుడు అటువంటి గుర్తింపు లభించదు. అర్జెంటీనాకు చెందిన పత్రిక ‘క్లారిన్’ (Clarín) నివేదిక ప్రకారం, బాల్యంలో తగినన్ని ప్రశంసలు దక్కని వారు పెద్దయ్యాక ఎవరైనా పొగిడితే దాన్ని సులభంగా తీసుకోలేరు. కానీ, దీని వెనుక ఒక సానుకూల అంశం కూడా ఉంది. వీరు ఇతరుల అభిప్రాయాలపై ఆధారపడకుండా, తమను తాము అంచనా వేసుకునే ఒక బలమైన వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసుకుంటారు.
అంతర్గత వ్యవస్థను ఎలా నిర్మించుకుంటారు?
జాన్ బౌల్బీ (John Bowlby) పరిశోధనల ప్రకారం, బాల్యంలో తల్లిదండ్రుల నుండి లభించే ప్రేమ, గుర్తింపు పిల్లల్లో ఆత్మగౌరవాన్ని (Self-worth) పెంచుతాయి. ఒకవేళ ఆ గుర్తింపు దక్కకపోతే, ఆ పిల్లల మెదడు ఎదుగుదల ఆగిపోదు, తమకంటూ ఒక కొత్త దారిని వెతుక్కుంటుంది. బయట నుండి ప్రశంసలు రాని సమయంలో, తమను తాము అంచనా వేసుకునే ఒక అంతర్గత బేరోమీటర్ను తయారు చేసుకుంటారు. వీరు పెద్దయ్యాక ఇతరుల ఆమోదం కోసం ఎదురుచూడరు, సొంతంగా నిర్ణయాలు తీసుకుంటారు. ఇతరుల విమర్శలకు సులభంగా కుంగిపోరు. అలాగే ఇతరుల పొగడ్తలకు సులభంగా లొంగిపోరు. బయట నుండి చూసేవారికి వీరు చాలా ఆత్మవిశ్వాసంతో ఉన్నట్లు కనిపిస్తారు, కానీ వాస్తవానికి వారు ఎవరి మద్దతు అవసరం లేని ఒక స్వతంత్ర వ్యవస్థను తమలో తాము నిర్మించుకుని ఉంటారు.
పొగడ్తలు వింటే ఎందుకు ఇబ్బంది పడతారు?
ప్రశంసలు లేకుండా పెరిగిన పెద్దల్లో కనిపించే ప్రధాన లక్షణం పొగడ్తలను స్వీకరించలేకపోవడం. ఎవరైనా వారిని మెచ్చుకుంటే, వారు దాన్ని ఇబ్బందిగా ఫీలవుతారు లేదా అనుమానంగా చూస్తారు. ఎందుకంటే, వారి మెదడుకు చిన్నప్పటి నుండి పొగడ్తలు వినడం అలవాటు లేదు. ఎవరైనా మెచ్చుకున్నప్పుడు అది వారికి బహుమతిలా కాకుండా, ఒక వింత శబ్దంలా అనిపిస్తుంది. ఆ పొగడ్త వెనుక ఏదైనా స్వార్థం ఉందేమో అని వారు అనుమానిస్తారు. ఇది ప్రశంసలను తిరస్కరించడం కాదు, దానిని ఎలా స్వీకరించాలో వారి అంతర్గత వ్యవస్థకు తెలియకపోవడమే.
దీని వెనుక ఉన్న నష్టం ఏమిటి?
ఇతరుల ఆమోదం కోసం ఎదురుచూడకపోవడం మంచి లక్షణమే అయినప్పటికీ, దీని వల్ల కొన్ని నష్టాలు కూడా ఉన్నాయి. వీరు తరచుగా తీవ్రమైన స్వీయ-విమర్శ(Self-criticism) చేసుకుంటారు. మోరిస్ రోసెన్బర్గ్ స్కేల్ ప్రకారం (30 పాయింట్ల స్కేల్), వీరు బయటకు ఎంత గొప్పగా పనిచేస్తున్నప్పటికీ, లోపల మాత్రం తమను తాము తక్కువగా అంచనా వేసుకుంటూ ఉంటారు. 15 పాయింట్ల కంటే తక్కువ స్కోరు ఉంటే వారిలో ఆత్మగౌరవం తక్కువగా ఉందని అర్థం. వీరు భావోద్వేగ పరంగా ఇతరులకు దూరం పెడుతూ, భద్రత లేని వాతావరణంలో ఒంటరిగా పోరాడుతుంటారు.
ఈ పరిస్థితిని మార్చవచ్చా?
సైకాలజీ ప్రకారం బాల్యంలో ఏర్పడిన ఈ పరిస్థితులు శాశ్వతం ఏమీ కాదు. బౌల్బీ పరిశోధనల ప్రకారం, సురక్షితమైన నమ్మకమైన వ్యక్తులతో ఏర్పడే సంబంధాల ద్వారా లేదా థెరపీ ద్వారా ఈ అంతర్గత విధానాన్ని సానుకూలంగా మార్చుకోవచ్చు. దీని ఉద్దేశం వారి చిన్ననాటి వ్యవస్థను కూల్చేయడం కాదు, ఇతరుల ప్రశంసలను కూడా ఎలాంటి భయం లేదా అనుమానం లేకుండా స్వీకరించేలా వారి మనసును మృదువుగా మార్చడమే. అప్పుడే వారు మానసికంగా మరింత ఆరోగ్యంగా ఉంటారు.
గమనిక: పైన పేర్కొన్న సమాచారం మానసిక శాస్త్ర నివేదికలు, మానసిక నిపుణుల సిద్ధాంతాలు సాధారణ అధ్యయనాల ఆధారంగా కేవలం అవగాహన కోసం మాత్రమే అందించబడింది. ఏదైనా మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలు ఉంటే సైకాలజిస్ట్ లేదా వైద్య నిపుణులను సంప్రదించడం ఉత్తమం.
