కుటుంబ సభ్యుడి ఆకస్మిక మరణం తర్వాత బ్యాంకుల నుంచి లోన్ రికవరీ కాల్స్ వస్తే చాలా మంది ఆందోళన చెందుతారు. అయితే భయపడాల్సిన పనిలేదు. అప్పును బట్టి దానిని చెల్లించే బాధ్యత మారుతుంది. ఏ లోన్ కు ఎవరు బాధ్యత వహించాలో తెలుసుకుందాం.
అప్పుల రకాలు – చట్టం ప్రకారం ఎవరిది బాధ్యత?
గృహ రుణం, వాహన రుణం (Secured Loans)
ఇవి సురక్షిత రుణాలు. అంటే ఇంటిని లేదా కారును తాకట్టు పెట్టి తీసుకుంటారు. ఒకవేళ రుణం తీసుకున్న వ్యక్తి మరణిస్తే, బ్యాంకు ఆ ఇల్లు లేదా కారును వేలం వేసి అప్పును వసూలు చేసుకుంటుంది. ఉదాహరణకు 40 లక్షల అప్పు ఉండి, ఇల్లు 38 లక్షలకే అమ్ముడైతే, మిగిలిన 2 లక్షలను మరణించిన వ్యక్తి పేరిట ఉన్న ఇతర ఆస్తుల (FD, భూమి తదితర) నుంచి తీసుకుంటారు. ఆయన పేరిట ఆస్తులు ఏమీ లేకపోతే ఆ 2 లక్షలు బ్యాంకు మాఫీ చేయాల్సిందే. కుటుంబ సభ్యులు తమ సొంత జేబులోంచి కట్టాల్సిన పనిలేదు. లోన్ తీసుకునేటప్పుడే ‘లోన్ ప్రొటెక్షన్ ఇన్సూరెన్స్’ తీసుకుంటే ఈ భారం మొత్తం బీమా కంపెనీయే భరిస్తుంది.
వ్యక్తిగత రుణం, క్రెడిట్ కార్డ్ (Unsecured Loans)
ఇవి అసురక్షిత రుణాలు. వీటికి ఎలాంటి తాకట్టు ఉండదు. కాబట్టి బ్యాంకు నేరుగా పిల్లల వద్దకు వచ్చి డబ్బు అడిగే హక్కు లేదు. మరణించిన వ్యక్తి పేరిట ఉన్న ఆస్తులు (బ్యాంకు బ్యాలెన్స్, షేర్లు, ఆస్తులు) ఉంటే వాటి నుంచి మాత్రమే డబ్బు వసూలు చేసుకుంటారు. ఆస్తులు లేకపోతే ఆ రుణాలను బ్యాంకు రద్దు చేయాల్సిందే. క్రెడిట్ కార్డు బిల్లులకు కూడా ఇదే నియమం వర్తిస్తుంది.
జాయింట్ లోన్ గ్యారంటర్ (Joint Loan & Guarantor)
భార్యాభర్తలు కలిసి ఉమ్మడిగా జాయింట్ హోమ్ లోన్ తీసుకున్నప్పుడు, ఒకరు మరణిస్తే పూర్తి అప్పు తీర్చే బాధ్యత బతికున్న వారిపైనే పడుతుంది. అలాగే ఎవరికైనా స్నేహితుడికి మీరు లోన్ ‘గ్యారంటర్’ (హామీదారు) గా సంతకం చేస్తే, అతను చనిపోయినా లేదా పారిపోయినా ఆ అప్పు మీరే తీర్చాలి. చట్టపరంగా కూడా దీని నుంచి తప్పించుకోలేరు.
విద్యా రుణాలు (Education Loans)
విద్యార్థి మరణిస్తే చాలా ప్రభుత్వ బ్యాంకులు (SBI, PNB వంటివి) మానవతా దృక్పథంతో రుణాన్ని మాఫీ చేస్తాయి. కానీ తల్లిదండ్రులు సహ-దరఖాస్తుదారు (Co-applicant) గా సంతకం చేసి ఉంటే మాత్రం వారు ఆ అప్పును తిరిగి చెల్లించాల్సి ఉంటుంది.
రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) చెబుతున్న 3 గోల్డెన్ రూల్స్
వారసత్వ ఆస్తులు తీసుకుంటేనే బాధ్యత: మరణించిన వ్యక్తి ఆస్తులను మీరు వారసత్వంగా తీసుకుంటేనే ఆ అప్పుల బాధ్యత మీకు వస్తుంది. ఆస్తి విలువ 10 లక్షలు ఉండి, అప్పు 15 లక్షలు ఉంటే.. మీరు ఆ 10 లక్షల మేరకే బాధ్యత వహించాలి. మీరు ఆ ఆస్తిని చట్టబద్ధంగా వదులుకుంటే, ఆ అప్పు కూడా మీరు కట్టక్కర్లేదు.
వేధింపులు చట్టవిరుద్ధం
బ్యాంక్ రికవరీ ఏజెంట్లు ఇంటికొచ్చి బెదిరించడం, మృతదేహాన్ని అడ్డుకోవడం వంటివి చేస్తే అది తీవ్రమైన నేరం. అలా జరిగితే నేరుగా పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేయవచ్చు లేదా RBI అధికారిక వెబ్సైట్ (cms.rbi.org.in) లో కంప్లైంట్ చేయవచ్చు.
బీమా రక్షణ తప్పనిసరి
పెద్ద మొత్తంలో రుణం తీసుకునేటప్పుడే తక్కువ ప్రీమియంతో టర్మ్ ఇన్సూరెన్స్ తీసుకుంటే ఇలాంటి అనుకోని పరిస్థితుల్లో కుటుంబానికి ఆర్థిక భద్రత ఉంటుంది.
మరణం తర్వాత కుటుంబ సభ్యులు తీసుకోవాల్సిన చర్యలు
ముందుగా మరణ ధృవీకరణ పత్రం (Death Certificate) కాపీలను సిద్ధం చేసుకోండి.
రుణాలు ఉన్న బ్యాంకులకు వెళ్లి రాతపూర్వకంగా సమాచారం ఇవ్వండి. లోన్ పై ఏదైనా బీమా కవరేజ్ ఉందేమో తప్పనిసరిగా పరిశీలించండి.
న్యాయవాదితో కూర్చొని మరణించిన వ్యక్తి ఆస్తులు, అప్పుల జాబితాను తయారు చేసుకోండి. అప్పుల కంటే ఆస్తులు తక్కువగా ఉంటే ఆస్తులను వదులుకుంటున్నట్లు నోటరీ ద్వారా అఫిడవిట్ చేయించండి.
బ్యాంకు ఏజెంట్లు ఒత్తిడి చేస్తే “మేము చట్టబద్ధమైన వారసులం అయినప్పటికీ, ఆయన ఆస్తులు మేము తీసుకోలేదు కాబట్టి అప్పుకు మేము బాధ్యులం కాదు” అని రాతపూర్వకంగా జవాబివ్వండి.
మీ సంతకం లేకుండా, మీ పేరు మీద రుణం లేకుండా, మరణించిన వారి ఆస్తిని మీరు తీసుకోకుండా.. బ్యాంకు మీ జేబులోంచి ఒక్క పైసా కూడా వసూలు చేయలేదని గుర్తుంచుకోండి.
గమనిక: పైన పేర్కొన్న సమాచారం రిజర్వ్ బ్యాంక్ నిబంధనలు చట్టపరమైన అంశాల ఆధారంగా కేవలం సాధారణ అవగాహన కోసం మాత్రమే అందించబడింది. చట్టపరమైన చిక్కులు ఎదురైనప్పుడు అనుభవజ్ఞులైన ఆర్థిక లేదా న్యాయ నిపుణులను సంప్రదించడం ఉత్తమం.
