మెదడులోని డోపమైన్ ఇంకా రివార్డ్ సిస్టమ్ రీల్స్లో వచ్చే వీడియోల ద్వారా విపరీతంగా ప్రభావితం అవుతాయి. వేగంగా మారే షాట్స్ ఇంకా లైక్స్ లేదా స్వైప్ల వల్ల మెదడులో డోపమైన్ స్పైక్లు తరచుగా ఉత్పత్తి అవుతాయి. ఇది జూదం లేదా మద్యపాన వ్యసనాలలో ఉండే వేరియబుల్ రివార్డ్ సిస్టమ్ను పోలి ఉంటుందని శాస్త్రవేత్తలు చెబుతున్నారు. ఈ ప్రక్రియ మద్యం కంటే ఐదు రెట్లు ప్రమాదకరంగా మారవచ్చు.
పదే పదే కలిగే ఈ డోపమైన్ ఉప్పెనలు మెదడును కేవలం తక్షణ సంతోషం కోసమే శిక్షణ ఇస్తాయి. దీనివల్ల దీర్ఘకాలంలో మెదడు తన డోపమైన్ సెన్సిటివిటీని కోల్పోతుంది. ఫలితంగా పుస్తకం చదవడం లేదా నలుగురితో మాట్లాడటం వంటి సాధారణ పనులపై ఆసక్తి తగ్గిపోతుంది.
పిల్లల్లో సమస్యలు..
2025లో వెల్లడైన అధ్యయనాల ప్రకారం షార్ట్ ఫామ్ వీడియోలు ఎక్కువగా చూసే వారిలో అటెన్షన్ ఇంకా ఇన్హిబిటరీ కంట్రోల్ దారుణంగా పడిపోతున్నాయి. లక్ష మందికి పైగా పాల్గొన్న సుమారు డెబ్బై ఒకటి పరిశోధనల్లో అధికంగా షార్ట్స్ చూడటం వల్ల ఒత్తిడి ఇంకా యాంగ్జైటీ పెరుగుతాయని తేలింది. ఈ వ్యసనం వల్ల సాధారణ పనుల మీద కూడా ఫోకస్ చేయలేరు. మెదడులోని కంట్రోల్ సెంటర్ యాక్టివిటీ తగ్గిపోయి రివార్డ్ సర్క్యూట్ ఓవర్ ఆక్టివేట్ అవుతుంది. ముఖ్యంగా ఎదుగుతున్న పిల్లలు ఇంకా యువకులలో ఈ దుష్ప్రభావాలు చాలా ఎక్కువగా కనిపిస్తున్నాయి. అల్గారిథమ్ ఆధారిత కంటెంట్ మనల్ని బందీలను చేస్తూ ఈ సమస్యను మరింత తీవ్రతరం చేస్తోంది.
ఈ ప్రమాదకరమైన పరిస్థితి నుండి బయటపడాలంటే డిజిటల్ నియంత్రణ తప్పనిసరి. షార్ట్ ఫామ్ కంటెంట్ చూసే సమయాన్ని రోజుకు కేవలం అరగంటకు మాత్రమే పరిమితం చేసుకోవాలని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. తరచుగా డిజిటల్ బ్రేక్లు తీసుకోవడం వల్ల మెదడు మళ్ళీ తన సహజ స్థితికి చేరుకోవడానికి వీలవుతుంది.
స్మార్ట్ఫోన్ పక్కన పెట్టి పుస్తకాలు చదవడం, నడకకు వెళ్లడం లేదా ధ్యానం వంటి పనులు చేయడం వల్ల ఏకాగ్రతను మళ్ళీ పెంచుకోవచ్చు. వర్కింగ్ మెమరీ దెబ్బతినకుండా ఉండాలంటే తక్షణ ఆనందం ఇచ్చే డిజిటల్ వస్తువులకు వీలైనంత దూరంగా ఉండాలి. మెదడు ఆరోగ్యం మన చేతుల్లోనే ఉందని గుర్తించి మెలగడం ఇప్పుడు ఎంతో అవసరం.
అవగాహన పెంచుకోవాలి..
టెక్నాలజీ అనేది మన అవసరానికి మాత్రమే ఉండాలి కానీ అది మన మెదడును నియంత్రించే స్థాయిలో ఉండకూడదు. సోషల్ మీడియా మాయాజాలంలో పడి మన సృజనాత్మకతను ఇంకా ఆలోచనా శక్తిని కోల్పోకూడదు. ప్రతి ఒక్కరూ తమ స్క్రీన్ టైమ్ పట్ల అవగాహన పెంచుకుని బాధ్యతాయుతంగా ఉండాలి. పిల్లలకు కూడా చిన్న వయసులోనే ఇటువంటి డిజిటల్ వ్యసనాలు అంటకుండా తల్లిదండ్రులు జాగ్రత్త పడాలి.
సహజమైన ప్రపంచంతో అనుబంధాన్ని పెంచుకోవడం ద్వారానే మానసిక ప్రశాంతతను పొందవచ్చు. మన ఆలోచనలే మన భవిష్యత్తును నిర్ణయిస్తాయి కాబట్టి మెదడును ఆరోగ్యంగా ఉంచుకోవడం మన ప్రాథమిక బాధ్యత. దానికోసం ఇప్పుడే ఒక అడుగు ముందుకు వేయాలి.
