ఇళ్ల నిర్మాణంలో విస్తృతంగా ఉపయోగించే ఎర్ర ఇటుకలను చూసినప్పుడు.. మట్టికి సహజంగానే ఆ రంగు ఉంటుందని చాలామంది అనుకుంటారు. కానీ మట్టి ఇటుకలకు కనిపించే ఎర్రటి రంగు ప్రధానంగా ఐరన్ ఆక్సైడ్ కారణంగా ఏర్పడుతుంది. ఇటుకలను కొలిమిలో అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద కాల్చే సమయంలో జరిగే రసాయనిక మార్పులే వాటికి ప్రత్యేకమైన ఎరుపు రంగును అందిస్తాయి.
మట్టిలో ఐరాన్ ఆక్సైడ్ కీలకం
ఇటుకల తయారీలో ఉపయోగించే సహజ మట్టిలో సిలికా, అల్యూమినా వంటి పదార్థాలతో పాటు కొంత మొత్తంలో ఇనుము సమ్మేళనాలు ఉంటాయి. ఈ ఇనుము సమ్మేళనాల పరిమాణం, మట్టి ఇతర ఖనిజాలతో కలిసిన విధానం ఆధారంగా కాల్చిన ఇటుక రంగు మారుతుంది. సాధారణంగా ఆక్సిజన్ సమృద్ధిగా ఉన్న వాతావరణంలో కాల్చినప్పుడు ఇనుము ఆక్సైడ్ హీమటైట్ (Fe₂O₃) రూపంలో ఉండటం ఎర్ర రంగుకు ప్రధాన కారణం.
కొలిమిలో ఏం జరుగుతుంది?
మట్టితో ఇటుకలను తయారు చేసిన తర్వాత ముందుగా వాటిని బాగా ఎండబెడతారు. అనంతరం సాధారణంగా సుమారు 900–1050 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద కొలిమిలో కాల్చుతారు. ఈ సమయంలో మట్టిలోని నీరు తొలగిపోవడంతో పాటు అనేక ఖనిజ మార్పులు జరుగుతాయి. అదే సమయంలో కొలిమిలో తగినంత ఆక్సిజన్ ఉంటే ఇనుము ఆక్సీకరణ చెంది హీమటైట్ వంటి దశలను ఏర్పరుస్తుంది. ఈ సూక్ష్మ కణాలు ఇటుకలో విస్తరించి ఉండటం వల్ల కాంతి ప్రతిబింబం, శోషణ మారి మన కళ్లకు ఇటుక ఎర్రగా కనిపిస్తుంది.
ఆక్సిజన్ తక్కువైతే రంగు మారుతుంది
ఇటుకల రంగులో కొలిమిలోని ఆక్సిజన్ పరిమాణం కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. ఆక్సిజన్ సమృద్ధిగా ఉన్న **ఆక్సీకరణ వాతావరణంలో** సాధారణంగా ఎర్ర రంగు అభివృద్ధి చెందుతుంది. అదే ఆక్సిజన్ తక్కువగా ఉన్న రిడక్షన్ వాతావరణంలో ఇనుము సమ్మేళనాల రసాయన స్థితి మారి ఇటుకలు నలుపు, బూడిద లేదా ముదురు రంగుల్లోకి మారవచ్చు.
మరి అన్ని ఇటుకలు ఒకే రంగులో ఎందుకు ఉండవు?
మట్టిలోని ఇనుము పరిమాణం మాత్రమే కాదు.. కాల్చే ఉష్ణోగ్రత, ఆక్సిజన్ సరఫరా, కాల్చే సమయం, మట్టిలోని కాల్షియం, ఆల్కలీలు వంటి ఇతర పదార్థాలు కూడా తుది రంగును ప్రభావితం చేస్తాయి. అందుకే కొన్ని ఇటుకలు లేత ఎరుపు, మరికొన్ని గాఢ ఎరుపు, గోధుమ లేదా నలుపు ఛాయల్లో కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ఇటుకలకు ఎర్ర రంగు పూయడం వల్ల రాదు. మట్టిలో సహజంగా ఉన్న ఇనుము సమ్మేళనాలు అధిక ఉష్ణోగ్రత, ఆక్సిజన్ సమక్షంలో రసాయనికంగా మారి హీమటైట్ వంటి పదార్థాలను ఏర్పరచడం వల్లే ఆ ప్రత్యేకమైన ఎర్ర రంగు వస్తుంది.