భారతీయ సంస్కృతిలో పూర్వ కాలం నుంచీ స్త్రీకి అత్యున్నత స్థానం ఇవ్వడం జరిగింది. “యత్ర నార్యస్తు పూజ్యంతే రమంతే తత్ర దేవతాః” అంటే, ఎక్కడ స్త్రీలు గౌరవించబడతారో, ఆ స్థలంలో దేవతలు కూడా ప్రసన్నంగా ఉంటారు. అంతే కాక, ఎక్కడ స్త్రీలను తక్కువగానే భావిస్తారో.. ఆ చోట జరిగే సత్కార్యాలకూ అంత ప్రాముఖ్యత ఉండదు. భారతీయ సంస్కృతిలో స్త్రీ ఆధ్యాత్మిక, సామాజిక, దైవాత్మకంగా అత్యంత కీలకమైనది. త్రిమూర్తుల మూలం స్త్రీ, ప్రకృతి స్త్రీరూపంలో ఉన్నది, అని వేదాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. “మాతృ దేవోభవ” అని, తల్లిని ప్రత్యక్ష దైవంగా పూజించమని ఋషులు చెప్పారు. ఋగ్వేదంలోని దేవీ సూత్రాలు స్త్రీను విశ్వ శక్తిగా, జీవనాధారంగా గౌరవిస్తాయి. ఉపనిషత్తులు, వేదాంత శాస్త్రాలు స్త్రీని స్వతంత్ర, సాధికారత కలిగిన వ్యక్తిగా పేర్కొన్నాయి.
స్త్రీకి అగ్రస్థానం
ఋగ్వేదం స్త్రీ ఔన్నత్యాన్ని ప్రస్ఫుటంగా ప్రసంసిస్తుంది. “నేను మహారాణిని, సంపదను సేకరిస్తాను, ఆలోచిస్తాను, గృహాలలో భగవంతుడు నన్ను నెలకొల్పాడు. నా కారణంగానే ఇక్కడ ప్రజలు ఆహారం తీసుకుంటారు, గాలి పీలుస్తారు, మాట్లాడతారు” అని దేవీ స్వయంగా పేర్కొంటుంది. దేవీ సూత్రం స్త్రీని అగ్రస్థానంలో నిలబెట్టింది. బ్రహ్మమానసపుత్రిక దేవీగా ఆమెనే ప్రకృతి, పురుషుడు ఉద్భవానికి మూలం అని చెప్పబడింది. ఉపనిషత్తుల చర్చల్లో గార్గి, మైత్రేయి వంటి మహాబలశాలురు స్త్రీ ప్రతిభను ప్రదర్శించి విజయం సాధించారు.
భవభూతి “ఉత్తర రామచరిత”లో, దక్షిణ భారతదేశం నుంచి ఉత్తర భారతదేశానికి ప్రయాణించిన ఆత్రేయుడు భారతీయ వేదాంతాన్ని వ్యాప్తి చేశారని చెబుతాడు. శంకరాచార్యులతో జరిగిన చర్చల్లో కూడా వేదాల ప్రస్తావన ఉంది.
ఇతిహాసాలలో స్త్రీ స్థానం
రామాయణంలో వాల్మీకి సీతను అత్యున్నత స్థాయిలో చూపారు. వేదకాలంలో పురుషుడు ఎంత కోపంగా ఉన్నా.. స్త్రీతో అన్యాయంగా మాట్లాడడు. కుటుంబ సౌఖ్యం, సంతోషం, సుగుణాల మీద ఆధారపడేది. ఋషులు సైతం సంతానం సృష్టికి స్త్రీల అవసరాన్ని గుర్తించారు (ఆది పర్వం, మహాభారతం). మహాభారతంలోని అనుశాసనిక పర్వంలో భీష్ముడు కూతురు కొడుకుతో సమానంగా ఉన్నదని చెబుతారు.
శివ-పార్వతుల సంభాషణలో స్త్రీలు మృదు భాషణం, సత్ప్రవర్తన, మంచి లక్షణాలు కలిగి ఉండాలి అని చెప్పబడింది. భారతీయ సంప్రదాయంలో భగవంతుడు ప్రత్యేక శక్తిగా, లింగాన్ని మించిపోయిన శక్తిగా భావించబడతాడు. పంచభూతాలలోని భూమి, నీరు స్త్రీ రూపంగా భావించబడి, భూమాత, నదీమాత అని గౌరవంగా పిలవబడ్డాయి. స్త్రీలకు విద్య, ఆత్మనిర్భరత, వారి స్వీయ నిర్ణయం హక్కు అత్యంత ముఖ్యంగా భావింపబడ్డాయి.